Hoạt động Hội thảo toạ đàm

 Bộ Nội vụ giới thiệu Dự thảo Luật về Hội

 Lập Hội không cần cho phép?

 Hội không cần chủ quản.

Bộ Nội vụ giới thiệu Dự thảo Luật về Hội

Chiều 5/12/2005, theo sự phân công của UB Thường vụ Quốc hội và Chính phủ, Bộ Nội vụ đã tổ chức cuộc họp giới thiệu dự án Luật về Hội.

Tính đến tháng 6.2005 có 320 hội hoạt động trên phạm vi toàn quốc và hơn 2.150 hội hoạt động trong phạm vi tỉnh, TP trực thuộc TƯ, trong đó phần lớn các hội hoạt động có hiệu quả, song còn một số hội hoạt động mang tính hình thức, chưa phản ánh được nguyện vọng và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của hội viên; các chính sách hỗ trợ, khuyến khích hội tham gia vào công việc xã hội chưa đồng bộ; phân cấp quản lý chưa xác định rõ...

Vì vậy, việc ra đời dự án Luật về Hội sau hơn 10 năm thảo luận là rất cần thiết, tạo môi trường pháp lý cho sự ra đời và hoạt động của hội, tạo điều kiện để hội hoạt động đúng mục đích, có hiệu quả; đây cũng là điều kiện để tăng cường công tác quản lý của Nhà nước đối với hội.

Dự án Luật về Hội gồm 9 chương, 61 điều, gồm các nội dung cơ bản. Dự kiến, tới ngày 31.3.2006 thì dự án Luật về Hội sẽ phải trình dự thảo cuối cùng cho UB Thường vụ Quốc hội và Chính phủ.

(Nguồn: báo Lao động)

Lập hội không cần cho phép?

Tiến sĩ Hoàng Ngọc Giao từng tu nghiệp chuyên ngành luật tại Ukraine, đồng thời cũng từng theo học luật tại trường Đại học Boston (Mỹ) theo chương trình Fulbright. Ông đã và đang tập trung nghiên cứu về các vấn đề như nhà nước, thể chế…

Lần đầu tiên, một luật riêng về hoạt động hội, một trong những hoạt động được hiến pháp công nhận và bảo vệ, được xây dựng và đang lấy ý kiến của các bộ ngành và giới chuyên gia. Tiến sĩ luật Hoàng Ngọc Giao, giảng viên khoa luật trường Đại học quốc gia Hà Nội đưa ra một số kiến giải mới về lĩnh vực này.

Việc xây dựng Luật về hội dựa trên một số tư tưởng nền tảng sau:

Thứ nhất, việc các thành viên của hội liên kết với nhau như thế nào, vì mục tiêu gì, hoạt động trong lĩnh vực nào của xã hội v.v. - chủ yếu tuỳ thuộc vào ý chí, nguyện vọng và khả năng của cá nhân (hoặc tổ chức) - hội viên. Vai trò của Nhà nước chỉ nên thể hiện ở một số điểm như: a) công nhận tư cách pháp nhân của hội, tổ chức nhân dân; b) hỗ trợ, khuyến khích, tạo điều kiện cho hoạt động của hội; c) cảnh giới và xử lý vi phạm pháp luật từ phía hội.

Thứ hai, được ghi nhận trong Hiến pháp, quyền tự do lập hội được coi là một trong những quyền tự do cơ bản của công dân, có ý nghĩa nền tảng pháp lý trong việc tồn tại và phát triển của Nhà nước Việt Nam. Vì thế, các nhà soạn thảo luật có nghĩa vụ cụ thể hoá quyền này bằng những quy định cụ thể theo hướng tạo nên một môi trường pháp lý thuận lợi nhất cho hoạt động của hội. Những quy định pháp luật có nội dung hạn chế, hoặc làm thu hẹp khả năng thực hiện quyền tự do lập hội (nếu không vì những lý do về an ninh quốc gia, lý do làm ảnh hưởng đến việc thực hiện quyền và tự do của người khác, những lý do khác do luật định), thì có thể bị coi là những quy định vi hiến (vi phạm Hiến pháp), và trở nên vô hiệu. Trong điều kiện Việt Nam chưa có Toà án hiến pháp, thì UBTV Quốc hội là cơ quan có thẩm quyền giải thích pháp luật. Như vậy, cơ quan này có thể xem xét tính hợp hiến của một văn bản pháp luật.

Thứ ba, quyền tự do lập hội - là một trong những quyền tự do cơ bản của con người mà Nhà nước Việt Nam cam kết với cộng đồng quốc tế trong việc tôn trọng và đảm bảo thi hành. Quyền tự do lập hội, hội họp đã được ghi nhận trong Công ước quốc tế về các quyền chính trị và dân sự năm 1966. CHXHCN Việt Nam đã chính thức là thành viên của Công ước này, có nghĩa là việc soạn thảo và ban hành luật về hội chính là việc thi hành nghĩa vụ pháp lý quốc tế của Nhà nước Việt Nam trong lĩnh vực tôn trọng và bảo vệ quyền con người.

Thứ tư, việc ban hành luật về hội thực chất chỉ là sự công nhận về mặt pháp lý đối với sự liên kết tự nguyện của các cá nhân, tổ chức, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động của những tổ chức này, chứ không có ý nghĩa là “cho phép” hay “không cho phép” sự hình thành và hoạt động của một liên kết (tổ chức) nhân dân cụ thể. Do vậy, không thể ban hành một đạo luật dưới Hiến pháp với những quy định như “cho phép” hoặc hạn chế (trừ những trường hợp sự hạn chế là cần thiết vì lợi ích công cộng và vì quyền và lợi ích của cá nhân, tổ chức khác) quyền lập hội của công dân.

Trong thực tiễn ở Việt Nam hiện nay, ở nhiều nơi trên phạm vi cả nước, quyền lập hội, hội họp vẫn được các công dân sử dụng mà không cần tới “tư cách pháp nhân”. Các hội đồng hương hội bảo thọ, hội khuyến học, v.v… là những tổ chức được thành lập trên cơ sở tự nguyện của một số cá nhân.

Sau cùng, thực tiễn xã hội công dân của Việt Nam hiện nay rất đa dạng. Chúng ta có các tổ chức chính trị xã hội, gồm UBMTTQ Việt Nam, TLĐ Lao động Việt Nam, Đoàn TNCS HCM, Hội Nông dân Việt Nam, Hội Cựu chiến binh Việt Nam, Hội LH Phụ nữ Việt Nam. Có các tổ chức xã hội, tổ chức xã hội nghề nghiệp, các tổ chức cộng đồng, các tổ chức phát triển, các tổ chức khoa học công nghệ, v.v... Trong số những tổ chức này, các tổ chức chính trị xã hội có vị trí chính trị đặc biệt, được hưởng nhiều ưu đãi về tài chính và ảnh hưởng xã hội, có vị thế to lớn trong xã hội Việt Nam .

Tuy nhiên, xét dưới những tiêu chí cơ bản của thiết chế thuộc xã hội công dân, các tổ chức chính trị- xã hội, về mặt hình thức, cũng giống như các tổ chức nhân dân, các tổ chức phi chính phủ khác. Xét về mặt tổ chức và tính chất hoạt động, những tổ chức này cũng là những tổ chức nằm ngoài bộ máy nhà nước (phi chính phủ) với những tiêu chí của hội như là: hoạt động trên cơ sở tự nguyện ý chí của các thành viên, không vì mục đích lợi nhuận, vì lợi ích của thành viên và vì lợi ích công cộng. Do vậy, những tổ chức chính trị - xã hội cần phải thuộc đối tượng điều chỉnh của luật về hội. Việc để các tổ chức chính trị xã hội này thuộc phạm vi điều chỉnh của luật về hội, sẽ tạo nên sự bình đẳng về mặt pháp lý giữa các tổ chức trong xã hội dân sự.

Luật về hội cũng nên có quy định rõ ràng về thủ tục, tiêu chuẩn, điều kiện để người nước ngoài, tổ chức nước ngoài có thể tham gia hội, cũng như có thể tự thành lập các tổ chức như vậy trên lãnh thổ Việt Nam . Nguyên tắc “đối xử như công dân” là một nguyên tắc phổ biến ở các nước hiện nay, được áp dụng với người nước ngoài trong xu thế toàn cầu hoá và hội nhập quốc tế.

TS. Hoàng Ngọc Giao 

Hội không cần chủ quản

Dự án Luật về Hội sau nhiều năm xây dựng đã được đưa ra lấy ý kiến rộng rãi của các nhà khoa học, nhà quản lý, các chuyên gia là rất cần thiết, tạo môi trường pháp lý cho sự ra đời và hoạt động của hội, tạo điều kiện để hội hoạt động đúng mục đích, có hiệu quả.

Theo dự thảo Luật về Hội, hội có ba quyền tự do (tự nguyện, tự quản, tự chủ về tài chính). Nghĩa là các hội có quyền tự tập hợp hội viên, tự lo liệu kinh phí hoạt động và tự sắp xếp lấy bộ máy gây quỹ và tự vận động cho các chính sách có lợi cho hội viên.

-         Khuôn khổ pháp lý đảm bảo tự do lập hội

Theo PGS TS Phạm Duy Nghĩa - Khoa luật Đại học quốc gia Hà Nội, quản lí nhà nước ở đâu cũng hết sức cần thiết. Thông thường người ta giám sát hội thông qua: cơ chế đăng kí, kiểm duyệt tôn chỉ và hoạt động của hội, giám sát cách gây quỹ, tránh lạm dụng hội để kinh doanh trốn thuế, để bóc lột hội viên và xa rời tôn chỉ, giám sát cách vận động chính sách, nhất là vận động hành lang đối với giới quan chức hành chính và lập pháp nhằm hài hòa lợi ích giữa các giai tầng; tránh các tập đoàn và hiệp hội kinh doanh giàu tiền của thao túng nền chính trị.

Tuy vậy, theo quan điểm của Tiến sĩ luật Hoàng Ngọc Giao - Khoa Luật Trường Đại học quốc gia Hà Nội: Vai trò của Nhà nước chỉ nên thể hiện ở một số điểm như: công nhận tư cách pháp nhân của hội, tổ chức nhân dân, hỗ trợ, khuyến khích, tạo điều kiện cho hoạt động của hội và cảnh giới và xử lý vi phạm pháp luật từ phía hội. Theo ông Giao, các thành viên của hội liên kết với nhau chủ yếu tuỳ thuộc vào ý chí, nguyện vọng và khả năng của bản thân các hội viên. Ông Giao khẳng định: Hiến pháp VN đã ghi nhận quyền tự do lập hội được coi là một trong những quyền tự do cơ bản của công dân, có ý nghĩa nền tảng pháp lý trong việc tồn tại và phát triển của Nhà nước VN. Vì thế, các nhà soạn thảo luật có nghĩa vụ cụ thể hoá quyền này bằng những quy định cụ thể theo hướng tạo nên một môi trường pháp lý thuận lợi nhất cho hoạt động của hội. Những quy định pháp luật có nội dung hạn chế, hoặc làm thu hẹp khả năng thực hiện quyền tự do lập hội (nếu không vì những lý do về an ninh quốc gia, lý do làm ảnh hưởng đến việc thực hiện quyền và tự do của người khác, những lý do khác do luật định), thì có thể bị coi là những quy định vi hiến và trở nên vô hiệu. Trong điều kiện VN chưa có Toà án hiến pháp, thì UBTV Quốc hội là cơ quan có thẩm quyền giải thích pháp luật.

-         Tài chính của hội theo hướng nào?

Giáo sư Nguyễn Văn Trương - Viện trưởng Viện Kinh tế sinh thái cho rằng, Nhà nước không cấp kinh phí cho các hội thì nên để cho các hội tự chủ tìm kiếm và sử dụng quỹ mà họ có bằng những việc làm minh bạch vì lợi ích xã hội. Hướng quản lý theo kiểu kiểm tra liên tục, bắt báo cáo thường xuyên về tình hình tài chính của các hội như trong dự thảo Luật Hội hiện nay là bất hợp lý.

Ông Trương cho biết, thực tế quỹ của các hội hiện đều rất nhỏ bé, chỉ đủ chi phí hành chính và trả lương ở mức thấp cho người làm việc. Nhiều hội không đủ tiền thuê trụ sở, mua sắm thiết bị văn phòng. Việc phân loại các nguồn tài chính của hội, theo ông Trương, cũng chưa cần thiết vì nguồn vào của các hội rất ít và chi tiêu cũng đơn giản.

Còn với PGS TS Trương Duy Nghĩa - Chủ tịch Hội Khoa học kỹ thuật VN lại cho rằng, lâu nay việc thu chi tài chính của các hội là có vấn đề, có những khúc mắc và những sai phạm cần được quản lý chặt chẽ hơn đứng về mặt góc độ của người quản lý hoặc có những vấn đề chưa thoả đáng. Ngoài các hội được chu cấp từ ngân sách nhà nước thuộc 6 đoàn thể có cơ cấu từ tổ chức trung ương đến cơ sở, các hiệp hội ngành nghề, các hội xã hội nghề nghiệp khác đều có nguồn thu chủ yếu do các hoạt động tư vấn, thẩm định, chuyển giao công nghệ. Các hội này cũng có thể có nguồn thu từ các viện trợ phi Chính phủ, cũng như từ ngân sách khi đảm nhiệm những nhiệm vụ do Nhà nước giao.

Mặt khác, ở cấp hội, có nhiều dự án mà nguồn kinh phí còn lớn hơn nhiều so với nguồn kinh phí cấp cho Liên hiệp hội. Vì các hội mới là các tổ chức nghề nghiệp có chuyên môn sâu và do đó mới đảm đương được những dự án lớn. Cấp Liên hiệp hội chỉ là cấp hành chính, có chức năng liên kết, điều phối các hoạt động của các hội thành viên, Liên hiệp hội không phải là cấp trên của các hội.

-         Có cần cơ quan chủ quản?

GS TS Đinh Ngọc Mậu - Phó GĐ Học viện Hành chính quốc gia cho rằng: "Cần tách hành chính công quyền với hoạt động dân sự là nguyên tắc của Đảng". Điều đó có nghĩa công quyền không được can thiệp vào nội bộ của hội. Dự luật này quy định ngoài Bộ Nội vụ các hội phải chịu sự quản lý của các bộ chuyên ngành thì rất có thể một hội phải "xin" ý kiến của ba, bốn bộ.

Mặt khác, dự luật cho phép Bộ Nội vụ hướng dẫn thực hiện luật hội. Nếu bộ này có hướng dẫn bó hẹp các quyền tự do lập hội thì một

đạo luật hội có vẻ tự do trên giấy trở nên xơ cứng trên thực tế tùy vào sự cấp phép của Bộ Nội vụ. Ông Nghĩa cho rằng cần thiết lập một cơ quan đăng kí hội thống nhất trên toàn quốc, tách ra khỏi sự phân quyền quen thuộc từ trung ương đến địa phương. Chức năng đăng kí lập hội nên tách bạch với làm chính sách và kiểm soát hoạt động, mà chỉ thuần túy kiểm tra tôn chỉ, cho đăng kí và công bố thông tin công khai về hội; cơ quan này có thể nên trao cho các tòa sơ cấp như là một phần việc của hành chính tư pháp. Từng bước loại bỏ sự quản lí đa tầng, không nên cho các bộ ngành chủ quản quyền quản lí hay can thiệp quá sâu vào các quyền tự quyết của hội.

Theo ông Nghĩa, lâu nay các văn bản pháp luật và ngay cả dự thảo Luật Hội đều giao cho các bộ thực hiện chức năng quản lý nhà nước đối với các hội. Điều đó vẫn toát lên quan niệm nặng về quản lý và nhà nước chỉ tính làm sao để quản lý chặt hơn. Do đó, các hội khó huy động được nhiều hội viên, đặc biệt là những hội viên đã nghỉ hưu nhưng vẫn có nhu cầu đóng góp trí tuệ và sức lực cho đất nước.

Ông Phạm Chí Cường - Chủ tịch Hiệp hội Thép VN: Hiệp hội cần được đóng góp ý kiến

-         Hiệp hội Thép luôn theo sát thay đổi của chính sách để giúp DN cập nhật thông tin cũng như có những kiến nghị đối với cơ quan chức năng nhằm tránh những ý kiến nóng vội. Đơn cử như khi thay đổi mức thuế NK đối với những sản phẩm trong nước đã sản xuất được trong thời gian vừa qua đã gây tác hại rõ rệt trong sản xuất thép; vì vậy Hiệp hội Thép đã có những phản hồi với cơ quan chức năng. Thiết nghĩ, các văn bản luật và dưới luật liên quan đến DN cần được các DN mà đại diện là các hội, hiệp hội đóng góp ý kiến. Ý kiến đó không phải chỉ để tham khảo mà phải được lắng nghe và có giải thích lý do thoả đáng, đặc biệt với dự án Luật về Hội vì hội và hiệp hội chính là đối tượng điều chỉnh của luật này. Mặt khác, các cơ quan chức năng cần chọn người và cơ quan có đủ trình độ và hiểu biết về pháp luật để xây dựng luật và các văn bản dưới luật để không có sự mâu thuẫn, và khi đó luật mới có tác dụng thực tế trong cuộc sống.

Bà Đỗ Thị Loan - Tổng Thư ký Hiệp hội Bất động sản TP HCM: Hiệp hội giúp DN gỡ... khó

-         Hiện nay TP HCM có trên 6.000 DN tham gia thị trường bất động sản, đã có hơn 4.000 hội viên tham gia sinh hoạt tại hiệp hội. Vai trò hiệp hội trong việc"phá băng" trong thị trường nhà đất là rất lớn. Chúng tôi đã có những văn bản trình UBND TP cũng như tổ chức để các hội viên gặp gỡ Bộ Tài nguyên Môi trường tháo gỡ khó khăn cho DN. Trong buổi gặp gỡ, hiệp hội đã đóng góp với Bộ Tài nguyên Môi trường nhiều vấn đề thiết thực nhằm giảm bớt khó khăn cho DN. Từ cuộc gặp gỡ trên, bộ đã đưa ra 3 giải pháp nhằm tháo gỡ là: Thực hiện kích cầu nhà đất hiện nay bằng các biện pháp của nhà nước, nhà đầu tưvà ngân hàng. Để giảm gánh nặng cho DN, hiệp hội đã đề nghị ngân hàng mở thêm kênh giúp DN đang khó khăn về nguồn vốn. Đồng thời hiệp hội cũng đưa ra kiến nghị, tạm thời giảm cung về nhà đất để không làm trầm thêm sự mất cân đối về cung cầu, đồng thời giảm quy mô các dự án nhà đất mới. Với những việc làm trên, hiệp hội đang chờ tảng băng bất động sản được phá.Tuy nhiên, do hiện nay các hiệp hội vẫn chưa thống nhất là cơ quan quản lý nhà nước vì vậy tôi nghĩ dự án Luật về Hội chính là “đòn bẩy” giúp các hiệp hội nói chung và Hiệp hội bất động sản TP HCM nói riêng phát triển.

Luật gia Phạm thế Vinh - Cty kiểm toán Hoàng Gia: Hội cũng là một tổ chức có tư cách pháp nhân

-         Luật về Hội phải đảm bảo quyền tự do thành lập, giải thể hội của người dân, của DN giống như đăng ký thành lập DN và ngược lại, Hội phải đảm bảo việc tự nguyện của người dân, của doanh nghiệp khi tham gia hội như quy định về tự nguyện trong Bộ luật Dân sự, vì thực tế đã có trường hợp quy định phải gia nhập tổ chức xã hội nghề nghiệp thì mới hành nghề.Cần quản lý hội bằng pháp luật và thông qua Người đại diện pháp luật của hội bởi vì hội cũng là một tổ chức có tư cách pháp nhân. Cho nên, hội không có cơ quan chủ quản cũng giống như DN dân doanh mà có thể có tổ chức khác hỗ trợ... được quy định trong điều lệ của hội đó và được tổ chức đó xác nhận.

Ông Vũ Duy Thái- Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Công Thương thành phố Hà Nội: Chưa có nhiều sự chia sẻ của cơ quan chức năng

-         Sự trao đổi giữa Nhà nước và Hiệp hội vẫn mang tính một chiều: Chỉ khi Chính phủ và các cơ quan nhà nước hỏi tới một vấn đề liên quan đến hiệp hội thì hiệp hội mới có cơ hội trình bày các vấn đề của DN; còn nếu có vấn đề phát sinh từ phía DN và hiệp hội muốn tìm kiếm sự chia sẻ của các cơ quan Nhà nước rất khó khăn. Hiệp hội Công Thương Hà Nội đề nghị các cơ quan nhà nước thay đổi cung cách làm việc của mình. Điều này sẽ giúp cho vai trò hiệp hội sẽ rõ ràng hơn. Ngoài ra, theo tôi điều kiện vào hội cũng nên “đơn giản hơn trước”. Thậm chí, nếu cần chỉ một cú “alô” là xong.

Bà Võ Mai - Chủ tịch Hiệp hội Trái cây: Chưa có cơ chế hoạt động cụ thể

-         DN phải gắn kết với hiệp hội, hiệp hội giữ vai trò như một “con sóng” đưa đẩy DN đến với đối tác. Có được như vậy DN với thấy được vị trí, vai trò là hết sức quan trọng.Quyền lợi của hai bên cũng được đảm bảo. Tuy nhiên, thời gian qua hiệp hội đã đáp ứng được nhu cầu của các thành viênở mức độ vừa phải. Hiệp hội đã thực hiện chiến lược giúp các DN đi theo hướng "đi tắt đón đầu", hội nhập sản phẩm trái cây an toàn và chất lượng, với khối lượng lớn được xuất khẩu qua nhiều nước trên thế giới. Sản phẩm của DN XK đều được đảm bảo dán tem theo đúng như yêu cầu an toàn thế giới. Với những việc làm thiết thực của hiệp hội, hiện nay hiệp hội đã thu hút được trên 60 thành viên tham gia, đa phần là những DN tham gia XK. Hiệp hội chưa có cơ chế hoạt động cụ thể vì vậy một số DN chưa thấy được vai trò của hiệp hội. Tuy nhiên,các DN tham gia hiệp hội và có hàng XK đều thấy được vị trí vai trò của hiệp hội rất quan trọng. Đây cũng là bước thành công đáng ghi nhận của hiệp hội.

(Nguồn: Diễn đàn Doanh nghiệp Online)

Trở về đầu trang